Thực vật thuỷ sinh vì sao không thối rữa?
Giữa đầm, những cây sen, cây súng ngâm nửa mình dưới nước, kiêu hãnh xòe lá và chìa hoa lên trời. Trong khi đó, cánh đồng ngô, bông chỉ gặp một cơn mưa dai dẳng vài ngày, đất bị vũng nước là đã ngắc ngoải rồi chết, lâu dần thối rữa. Cơ chế nào đã giúp sen và các loài thủy sinh sống được trong nước?
Rễ cây hút nước và chất khoáng trong đất, nhưng phải có đủ không khí thì nó mới phát triển bình thường. Nếu rễ bị ngâm lâu trong nước, thiếu không khí, nó sẽ ngừng sinh trưởng, thậm chí chết ngạt. Khi rễ đã chết, thân cây cũng đổ theo. Nhưng rễ của cây thủy sinh lại khác. Chúng đã thích nghi rất tốt với môi trường “khó thở” này. Đặc điểm rõ nhất là chúng có thể hấp thụ oxy trong nước và vẫn hô hấp bình thường trong điều kiện ít oxy.
Trong lớp vỏ rễ cây thủy sinh đều có những khoang rỗng tương đối lớn giữa các tế bào, thông với nhau thành một hệ thống dẫn khí. Đặc biệt, biểu bì rễ cây là một lớp màng mỏng mờ đục, cho phép lượng oxy ít ỏi hòa tan trong nước thấm qua, tức thẩm thấu vào trong rễ. Theo các khoang rỗng giữa tế bào, oxy được phân tán đi khắp rễ, cung cấp đủ dưỡng khí cho bộ phận này hô hấp.
Ngoài ra, để thích nghi với môi trường nước, một số thực vật thủy sinh còn có cấu tạo đặc biệt. Ví dụ như sen. Tuy sống trong bùn, một môi trường rất yếm khí khiến việc hô hấp tự nhiên gặp khó khăn, nhưng trong ngó sen lại có rất nhiều lỗ to nhỏ khác nhau. Những lỗ này thông với các lỗ trên cuống lá, đồng thời trong lá lại có nhiều khoang rỗng thông với khí khổng. Vì vậy, ngó sen tuy nằm sâu trong bùn nhưng vẫn sống bình thường nhờ được thở qua mặt lá.
Một ví dụ khác là củ ấu. Rễ của nó cũng mọc trong bùn, nhưng cuống lá phình to, hình thành rất nhiều túi khí chứa đủ khí cho rễ thở. Hay như bèo ong, dưới lá có rất nhiều rễ củ. Thực ra đó không phải rễ thật mà là lá biến dạng, đảm nhiệm tác dụng của rễ.
Lớp biểu bì của thân thực vật thủy sinh cũng có tác dụng giống rễ. Lớp cutin, vốn giúp cây trên cạn tránh mất nước ở mặt lá, ở chúng không phát triển hoặc hoàn toàn không có. Tế bào lớp vỏ chứa chất diệp lục có khả năng quang hợp, tự tạo chất hữu cơ. Nhờ có thể hô hấp bình thường, lại có “thức ăn để ăn”, nên thực vật thủy sinh có thể sống lâu dài trong nước mà không bị thối rữa.
