Tại sao tuổi thọ của một số loại thực vật cực ngắn?

Những chuyện thú vị trong thế giới tự nhiên nhiều vô kể. Không biết bạn đã chú ý chưa, dù là những cây cao tới 100 mét hay những cây chỉ cao vài xăng-ti-mét, tuy hình dáng bên ngoài rất khác nhau, nhưng cả đời chúng đều trải qua một quy luật chung: hạt được gieo xuống đất, gặp điều kiện môi trường thích hợp thì nảy mầm, sinh trưởng, ra hoa kết trái; trong hạt giống lại ấp ủ hạt của thế hệ thứ hai, cuối cùng cây chết đi.

Tuy nhiên, thời gian cần thiết để hoàn thành quá trình sống ấy lại phụ thuộc vào đặc tính của từng loài thực vật, nên không hoàn toàn giống nhau, thậm chí có thể chênh lệch nhau mấy chục đến mấy trăm lần. Có loài chỉ cần một năm, từ mùa xuân đến mùa thu, như các cây nông nghiệp: lúa, cao lương, ngô, khoai. Mọi người gọi chúng là thực vật sống một năm. Có loài phải cần đến hai năm mới hoàn thành vòng đời, trong đó có một mùa đông nghỉ, đến năm sau mới mọc thân, ra hoa kết quả, như rau cải dầu, tiểu mạch vụ đông. Mọi người gọi chúng là thực vật sống hai năm. Những loài này phần lớn là thực vật thân cỏ.

Thực vật thân gỗ thì khác xa. Có loài cần mười mấy năm, mấy chục năm, thậm chí mấy trăm năm, mấy nghìn năm mới hoàn thành chu kỳ sống của chúng. Dù vậy, chúng cũng giống như các loài thực vật khác: quy luật cơ bản của sự sống đều là phát dục, sinh trưởng, già yếu rồi cuối cùng chết đi. Trên thế giới không có loài thực vật nào có thể sống mãi mà không già.

Có loài thực vật nào sống chưa đến một năm không? Có, và chủng loại của chúng cũng không ít. Trong giới thực vật, có loài chỉ sống vỏn vẹn vài tháng, có loài thậm chí chỉ sống mấy chục ngày. Chẳng hạn, trên máng ngói của mái nhà, chúng ta thường thấy một loại cỏ mọng nước có thể nở những bông hoa nhỏ năm cánh màu vàng, gọi là ngõa tùng. Sau cơn mưa, chúng mới mọc lên, rất nhanh chóng nở hoa, rồi qua mùa mưa thì khô héo mà chết. Còn có một loại hạ khô thảo dùng làm thuốc trong Đông y, mùa xuân nảy mầm, mùa hạ vừa đến thì đã kết thúc một đời. Nếu nói đến những loài thực vật thật sự ngắn đời thì trên vùng sa mạc có rất nhiều. Ví dụ như cúc đoản mệnh, điểm yếu lớn nhất của những thực vật đoản mệnh này là sợ khô hạn. Trên sa mạc, lượng mưa không những cực kỳ ít mà còn tập trung trong một thời gian ngắn, vì thế chúng phải hoàn thành chu kỳ sống trong khoảng 20 đến 30 ngày, hoặc chỉ trong vài tuần sau khi mưa xuân rơi xuống mỗi năm: ra hoa, kết quả rồi chết. Sau đó, người ta không còn nhìn thấy dấu vết của chúng nữa. Tuổi thọ của những loài thực vật trên sa mạc ngắn như vậy là do điều kiện khô hạn của sa mạc tạo nên; đó là kết quả của quá trình thích ứng với tự nhiên.