Tìm các hành tinh trên bầu trời đêm như thế nào?
Trong đại gia đình hệ Mặt Trời, ngoài Mặt Trời, các hành tinh là những thành viên quan trọng nhất. Theo thứ tự khoảng cách từ gần đến xa Mặt Trời, chín hành tinh lớn từng được sắp xếp là: Thủy Tinh, Kim Tinh, Trái Đất, Hỏa Tinh, Mộc Tinh, Thổ Tinh, Thiên Vương Tinh, Hải Vương Tinh và Diêm Vương Tinh∗.
Vì các hành tinh quay quanh Mặt Trời nên vị trí tương đối của chúng trên bầu trời thay đổi khá rõ trong một thời gian ngắn. Từ mặt đất nhìn lên, chúng giống như đang “đi lang thang” giữa các vì sao, vì thế mới có tên là “hành tinh”. Thiên Vương Tinh, Hải Vương Tinh và Diêm Vương Tinh ở rất xa Trái Đất, nếu không dùng kính thiên văn thì khó quan sát được. Thông thường vào ban đêm, bằng mắt thường ta chỉ thấy được năm hành tinh tương đối gần.
Vậy làm sao để tìm ra các hành tinh giữa bầu trời đầy sao?
Trước hết có thể dựa vào độ sáng. Hằng tinh sáng nhất trên bầu trời là sao Thiên Lang, nhưng khi đạt độ sáng lớn nhất, Kim Tinh, Mộc Tinh và Hỏa Tinh còn sáng hơn cả sao Thiên Lang. Thổ Tinh tuy mờ hơn một chút nhưng vẫn thuộc nhóm những thiên thể sáng nổi bật trên bầu trời đêm. Ngoài ra, Hỏa Tinh thường có sắc đỏ, còn Kim Tinh và Mộc Tinh có màu hơi vàng. Những đặc điểm này giúp ta dễ nhận ra các hành tinh hơn.
Dùng mắt thường quan sát, hành tinh và hằng tinh còn có một điểm khác biệt quan trọng: hằng tinh thường nhấp nháy, còn hành tinh thì nhìn ổn định hơn. Hằng tinh ở rất xa Trái Đất, từ mặt đất nhìn lên chỉ là những điểm sáng cực nhỏ; ánh sáng của chúng khi đi qua khí quyển bị nhiễu loạn nên ta thấy lúc sáng lúc mờ, nhấp nháy không đều. Hành tinh ở gần hơn, ánh sáng của chúng là ánh sáng Mặt Trời phản xạ trên một đĩa sáng nhỏ. Khi ánh sáng ấy đi qua khí quyển cũng bị nhiễu, nhưng do đĩa sáng gồm nhiều điểm sáng hợp lại nên các dao động phần nào bù trừ cho nhau, khiến hành tinh trông ổn định hơn và ít nhấp nháy.
Ngoài ra, vì các hành tinh quay quanh Mặt Trời nên vị trí của chúng giữa các chòm sao thay đổi từng ngày, và đường dịch chuyển của chúng phần lớn nằm gần hoàng đạo. Trên bản đồ sao thường có vẽ dải hoàng đạo; chỉ cần quen với các chòm sao gần dải này, ta sẽ dễ xác định khu vực có thể tìm hành tinh. Vị trí hằng ngày của các hành tinh cũng có thể tra trong lịch thiên văn để biết tọa độ chính xác.
