Vì sao vệ tinh có thể giảm thấp thiệt hại do thiên tai và đề phòng thiên tai?

Trên thế giới, nhiều loại thiên tai vẫn xảy ra từng giờ, từng phút. Trong 28 năm, từ năm 1965 đến năm 1992, toàn cầu đã ghi nhận 4650 lần thiên tai, khoảng ba tỉ người bị ảnh hưởng, trong đó 3,61 triệu người thiệt mạng và thiệt hại kinh tế trực tiếp khoảng 340 tỉ đô la. Những thiên tai thường gặp gồm lốc xoáy, lũ lụt, động đất, hạn hán, hỏa hoạn, v.v.. Từ vệ tinh, nhờ kỹ thuật viễn thám tiên tiến, con người có thể quan sát, cảnh báo và giảm bớt hậu quả do thiên tai gây ra.

Chẳng hạn, tháng 5 năm 1987, vùng Đại Hưng An Lĩnh ở đông bắc Trung Quốc xảy ra cháy rừng lớn. Vệ tinh tuần tra từ không gian đã kịp thời giám sát thông tin này, tạo điều kiện thuận lợi cho lực lượng cứu hỏa xử lý tại hiện trường. Mùa hè năm 1991, lưu vực Giang Hoài xảy ra lũ lụt lớn, vệ tinh cung cấp chính xác diện tích bị ngập để làm căn cứ cứu trợ. Đặc biệt trong trận lụt lớn năm 1998 ở trung và hạ lưu sông Trường Giang, sông Tùng Hoa và sông Nộn Giang, vệ tinh tiếp tục phát huy vai trò quan trọng. Với tư cách là “người lính gác” của thiên tai, vệ tinh đã thể hiện tác dụng rất lớn. Ngày nay, con người sử dụng vệ tinh khí tượng, vệ tinh thăm dò tài nguyên, vệ tinh thông tin và vệ tinh dẫn đường để phục vụ giảm nhẹ thiên tai, đạt được nhiều hiệu quả rõ rệt. Nhiều nước còn nghiên cứu chế tạo vệ tinh chuyên giảm nhẹ thiên tai, tức là một vệ tinh có thể đồng thời quan sát, tiếp nhận thông tin và dẫn đường mặt đất để hỗ trợ cứu hộ.

Vệ tinh khí tượng thường đi đầu trong việc phát hiện thiên tai. Muốn giảm nhẹ thiên tai, trước hết phải hiểu nguyên nhân, theo dõi diễn biến rồi mới có thể đưa ra biện pháp phù hợp. Nói cách khác, phải nhìn thấy và nắm chắc tình hình thiên tai trước khi hành động. Để quan sát môi trường và sự biến đổi của thiên tai, ngoài thiết bị vũ trụ có khả năng phân biệt cụ thể, còn cần quan sát lặp lại trong thời gian ngắn, tức là cần tần suất quan trắc cao. Trong số các vệ tinh viễn thám hiện có, vệ tinh khí tượng, đặc biệt là vệ tinh khí tượng địa tĩnh, có thể quan trắc bầu khí quyển liên tục nên giữ vai trò mở đường rất quan trọng trong phát hiện và phòng ngừa thiên tai.

Những năm gần đây, vệ tinh rađa xuất hiện với khả năng xuyên qua mây mưa. Nó chủ động phát ra sóng điện từ ở tần số nhất định rồi thu sóng phản hồi từ đối tượng phản xạ hoặc tán xạ để tạo thành hình ảnh. Nhờ sử dụng vi sóng, vệ tinh rađa có thể quan sát xuyên mây mưa, thậm chí xuyên sâu xuống vỏ Trái Đất ở một độ sâu nhất định, đồng thời có độ phân giải cao. Vì vậy, đây là phương tiện giám sát rất quan trọng, đặc biệt hữu ích trong mùa mưa nhiều hoặc khi xảy ra lũ lụt.

Khả năng phòng tránh thiên tai lớn nhất của vệ tinh nằm ở việc giám sát lục địa, đại dương và khí quyển Trái Đất, từ đó hỗ trợ bảo vệ môi trường sinh thái và giúp con người giảm nguy cơ đối mặt với nhiều loại tai họa. Vì thế, các vệ tinh chuyên phục vụ giảm nhẹ thiên tai được ứng dụng ngày càng rộng rãi. Trung Quốc đã sử dụng vệ tinh thu hồi và vệ tinh khí tượng trong phòng lụt, chống hạn và cứu hộ nhân dân vùng bị nạn. Là một quốc gia rộng lớn, đông dân và thường xuyên chịu nhiều loại thiên tai, Trung Quốc coi bảo vệ môi trường, nghiên cứu chế tạo vệ tinh và phát triển kỹ thuật vũ trụ là những nhiệm vụ rất quan trọng.