Tại sao có một số cây trồng lại có thể chống chịu được đất phèn?

Đất phèn rất có hại cho cây trồng, chủ yếu ở hai mặt. Thứ nhất, do trong đất tích tụ nhiều muối, áp suất thẩm thấu của dung dịch đất bị giảm mạnh theo hướng bất lợi cho cây, khả năng giữ nước tăng lên, khiến bộ rễ thực vật gặp nhiều khó khăn trong việc hấp thụ nước. Nếu không được cung cấp đủ nước, cây sẽ chết. Thứ hai, đất phèn thường chứa một số loại muối như clorua natri với hàm lượng quá lớn, gây hại cho cây trồng.

Đa số cây trồng không chịu được đất phèn, nhưng cũng có một số loài có khả năng chống chịu. Cách chúng chống lại đất phèn rất đa dạng.

Một số cây có hàm lượng muối trong lá và thân khá cao. Tuy nhiên, lượng muối này có thể kết hợp với các chất trong tế bào nên không gây hại. Đồng thời, chúng có áp suất thẩm thấu rất thấp, nhờ đó có thể hút nước từ dung dịch đất.

Một số thực vật như cỏ lá thìa, cây liễu cỏ có các tuyến bài tiết muối trên thân và lá. Chúng có thể hấp thụ lượng muối quá nhiều từ đất phèn rồi nhờ các tuyến này bài tiết ra ngoài. Sau khi gặp gió thổi, mưa rơi, lượng muối ấy sẽ bị cuốn đi. Những thực vật như vậy được gọi là “cây bài tiết muối”.

Một số cây như cây ngải, cây nhót, cây điền thanh... có bộ rễ thẩm thấu muối rất thấp, vì vậy trong cơ thể không tích lũy nhiều muối. Nhưng chúng lại chứa tương đối nhiều đường và axit hữu cơ hòa tan, khiến áp suất thẩm thấu trong tế bào giảm, tăng khả năng hút nước từ đất phèn.

Các cây sống trong đất mặn có một đặc điểm chung là mức độ trao đổi chất tương đối thấp, sức sống không quá dồi dào, nhờ vậy có thể chống chịu tác hại của muối.

Trong một số cây trồng, củ cải đường có khả năng chịu muối rất tốt; cây bông, cao lương... cũng chịu mặn khá tốt. Cùng một loài cây, ở từng thời kỳ sinh trưởng khác nhau, khả năng chịu mặn cũng khác nhau. Thông thường, thời kỳ nảy mầm là giai đoạn nhạy cảm nhất với muối và khó chịu mặn nhất. Khi cây phát triển, khả năng chịu mặn tăng dần. Vì thế trong sản xuất, có thể chọn các biện pháp canh tác khác nhau để giúp cây trồng tránh tác hại của muối ở thời kỳ nhạy cảm nhất, từ đó đạt năng suất cao.