Tại sao cổ của hươu cao cổ lại rất dài?

Hươu cao cổ trong giới động vật còn được gọi là “gã cao kều”. Con hươu cao cổ cao nhất thế giới có thể đạt 5,75 m, cao hơn 1/3 so với con voi cao nhất. Sở dĩ nó trở thành “gã cao kều” chủ yếu là nhờ chiếc cổ rất dài.

Vì sao cổ hươu cao cổ lại dài đến như vậy?

Nhà khoa học nổi tiếng người Pháp Lamask từng dùng lý luận “dùng tiến bỏ thoái” và “tích lũy được di truyền” để giải thích quá trình hình thành hươu cao cổ. Ông cho rằng tổ tiên hươu cao cổ đời đời sống trong môi trường xung quanh thiếu cỏ xanh. Để tiếp tục sinh tồn, chúng phải luôn cố vươn dài cổ để ăn lá non trên cây. Cứ như vậy, sau nhiều thế hệ, cổ hươu cao cổ dần dài ra và cuối cùng hình thành chiếc cổ dài của hươu cao cổ ngày nay. Từ lâu, nhiều người vẫn cho rằng cách giải thích này là đúng.

Nhưng cùng với sự ra đời của di truyền học và học thuyết gen, quan điểm ấy ngày càng bị nhiều nhà khoa học nghi ngờ. Họ cho rằng những nỗ lực có được trong đời sống cá thể không thể truyền lại thành tính trạng di truyền cho thế hệ sau. Nếu không, con cháu của một nhà vô địch chạy cự ly ngắn chắc chắn cũng sẽ chạy rất nhanh. Rõ ràng, điều đó không phù hợp với thực tế.

Trong cuốn “Nguồn gốc về giống sinh vật” nổi tiếng, Darwin vào năm 1859 đã đưa ra “thuyết đào thải tự nhiên”. Tư tưởng trung tâm của học thuyết này là cơ thể sinh vật phát sinh biến dị để thích ứng với môi trường; những biến dị giúp cơ thể có ưu thế trong cạnh tranh sẽ được giữ lại qua sinh tồn. Đời này truyền sang đời khác, thân hình hươu cao cổ với chiếc cổ dài mảnh dần chiếm vị trí chủ đạo. Tuy vậy, vào thời điểm đó, việc chiếc cổ dài của hươu cao cổ rốt cuộc có thể di truyền hay không vẫn chưa thật rõ ràng.

Ngày nay, tổng hợp các học thuyết như “thuyết đột biến”, “thuyết cách ly”, “thuyết tiến hóa định hướng” cùng những quan điểm khác, người ta hình thành “thuyết tổng hợp”, phản ánh tốt hơn quy luật di truyền. Học thuyết này trước hết khẳng định sự đột biến trong cơ thể. Khi tính trạng đột biến xuất hiện và có thể di truyền, các tính trạng liên quan trong cả quần thể cũng dần thay đổi. Sau đó, thông qua đào thải tự nhiên, những tính trạng có lợi được giữ lại, còn tính trạng bất lợi bị loại bỏ. Chiếc cổ dài của hươu cao cổ chính là được phát triển dần dần theo cách ấy.

Tuy nhiên, xét về cơ bản, những ý kiến trên vẫn là suy đoán của các nhà khoa học, bởi quá trình tiến hóa cần một lịch sử rất dài mới hoàn thành, không thể chỉ dựa vào các thí nghiệm ngắn hạn để chứng minh. Vì vậy, chỉ thông qua sự phát triển không ngừng của khoa học, những suy đoán ấy mới có thể ngày càng hợp lý hơn.