Trên thế giới có mấy loại tinh tinh?

Mọi người đều biết, nhóm động vật có quan hệ gần gũi nhất với loài người là vượn người. Nhóm này bao gồm vượn tay dài và ba loài tinh tinh, tức hồng tinh tinh, hắc tinh tinh và đại tinh tinh.

Điều này dường như đã trở thành một khái niệm cơ bản. Tuy nhiên, khi các nhà động vật học không ngừng nghiên cứu sâu hơn, số loài tinh tinh có thể nhiều hơn những gì chúng ta từng biết. Cách đây không lâu, một số nhà khoa học Mĩ khi khảo sát hắc tinh tinh trong rừng nhiệt đới Zaire ở Trung Phi đã phát hiện loài hắc tinh tinh ở đó khác rất rõ so với hắc tinh tinh thường thấy, cả về hình dáng, cử chỉ hành vi lẫn một số phương diện khác. Vì vậy, họ đặt tên cho loài mới phát hiện này là “hắc tinh tinh lùn”. Hiện nay, quan điểm cho rằng trên Trái Đất có “hai loại hắc tinh tinh” đã được giới học thuật công nhận. Nhưng do khu vực phân bố của hắc tinh tinh lùn rất hẹp, số lượng lại ít, nên chúng chưa xuất hiện trong vườn bách thú.

Gần đây, các nhà khoa học nổi tiếng của Trường Đại học Havơt ở Mĩ như Philip Moli, trong quá trình nghiên cứu phân loại học phân tử, đã phát hiện hắc tinh tinh sống ở ba khu vực Tây Phi, Đông Phi và Trung Phi có trình tự ADN ti thể trong tế bào không giống nhau. Vì vậy, họ cho rằng hắc tinh tinh trên thế giới không chỉ có hai loài mà là ba loài: hắc tinh tinh Tây Phi, tức hắc tinh tinh thông thường hay hắc tinh tinh; hắc tinh tinh Đông Phi; và hắc tinh tinh Trung Phi, còn gọi là hắc tinh tinh lùn. Dù hiện nay vẫn có một số nhà khoa học chưa đồng ý với quan điểm “ba loài hắc tinh tinh” của Moli, ông vẫn cho rằng cùng với sự phát triển của phân loại học phân tử, trong tương lai không xa quan điểm này sẽ được thừa nhận.

Đại tinh tinh trước đây vẫn được xem là chỉ có một loài, trong đó có thể chia thành ba á chủng: đại tinh tinh vùng đất thấp phía Tây, đại tinh tinh vùng núi và đại tinh tinh vùng đất thấp phía Đông.

Gần đây, một nhà nhân loại học nổi tiếng của Trường Đại học Havớt ở Mĩ cùng các cộng sự đã nghiên cứu phân loại học phân tử đối với đại tinh tinh và đưa ra nhận định rằng đại tinh tinh hiện nay trên thế giới không phải chỉ có một loài mà là hai loài. Nguyên nhân là ADN trong nhân tế bào của á chủng đại tinh tinh vùng đất thấp phía Tây có sự khác biệt rõ ràng so với hai á chủng còn lại. Mức độ khác biệt này còn lớn hơn sự khác biệt giữa hắc tinh tinh thông thường và hắc tinh tinh lùn, vì thế chúng nên được xem là hai loài độc lập. Bà cũng suy đoán sự tách biệt giữa hai loài đại tinh tinh khác nhau này có thể bắt đầu từ khoảng 3 triệu năm trước, và từ đó chúng đã tiến hoá thành hai loài độc lập không còn liên hệ trực tiếp với nhau. Vấn đề là do trình độ khoa học trước đây còn hạn chế, chúng ta chưa kịp nghiên cứu và xác minh điều đó.