Vì sao cùng xuất phát từ một nhóm số liệu có thể vẽ các đồ thị khác nhau?

Trong thực tế, nhiều khi người ta cần dùng đồ thị để biểu diễn diễn biến của sự việc dựa trên một nhóm số liệu nào đó. Đó là phương pháp dùng đồ thị để thể hiện một mặt thực tế nhất định của sự việc.

Vì vậy, với cùng một nhóm số liệu, tùy theo yêu cầu thực tiễn, người ta có thể biểu đạt những mặt khác nhau của sự việc. Nói cách khác, từ cùng một nhóm số liệu, tùy theo mục đích, ta có thể vẽ ra các đồ thị khác nhau. Ta thử xét ví dụ sau:

Một nhà máy nọ có 5 chủ đầu tư và 100 công nhân. Thu nhập của các nhà đầu tư và công nhân được trình bày trong bảng sau:

Các ông chủ dùng bảng số liệu này để vẽ đồ thị biểu diễn sự phụ thuộc giữa mức tăng thu nhập của chủ đầu tư và tiền lương công nhân trong ba năm. Theo đồ thị này, lợi nhuận của chủ đầu tư dường như tăng song song với tiền lương của công nhân, giống như cảnh “có phước cùng hưởng, có nạn cùng chịu”, khiến công nhân nên thoải mái chấp nhận tình trạng hiện có. Vì vậy, rõ ràng loại đồ thị này hợp ý các ông chủ (hình 1).

Tổ chức công đoàn cũng dựa vào bảng số liệu này để vẽ đồ thị biểu diễn sự tăng trưởng lợi nhuận của các nhà đầu tư và tình hình tăng tiền lương của công nhân trong những năm đó.

Như trên hình 2, lấy năm 1990 là 100%. Theo đồ thị này, tốc độ tăng trưởng lợi nhuận của nhà đầu tư lớn hơn tốc độ tăng tiền lương của công nhân. Công đoàn đã vẽ đồ thị này nhằm bảo vệ lợi ích của công nhân, dù cùng xuất phát từ một nhóm số liệu. Hình 2 là hình biểu đạt lợi ích của công nhân so với nhà đầu tư.

Một công nhân khác cũng dựa vào bảng số liệu này để vẽ đồ thị so sánh mức tăng trưởng thu nhập của từng nhà đầu tư và từng công nhân trong các năm tương ứng như hình 3.

Hình 3 chứng tỏ lợi nhuận của từng ông chủ tăng lớn hơn rất nhiều so với mức thu nhập cá nhân hằng năm của từng công nhân. Mức tăng thu nhập hằng năm của hai bên cách biệt hàng chục lần. Vì vậy, công nhân phải vì lợi ích của bản thân mà đấu tranh với chủ để đòi tăng lương. Đồ thị này phù hợp với công nhân và phục vụ mục đích bảo vệ lợi ích của giới làm công.

Ba đồ thị đều vẽ đúng, chỉ là phục vụ các mục đích khác nhau, và đều có lý lẽ riêng. Đúng như người ta thường nói: “Ông nói ông phải, bà nói bà hay”. Từ đó mới thấy, số liệu tuy giống nhau nhưng cách vận dụng như thế nào lại tùy thuộc vào yêu cầu thực tế.