Vì sao trên bầu trời, sao Bắc cực giống như bất động?

Những người hay quan sát bầu trời đều biết có một ngôi sao Bắc Cực rất nổi tiếng. Tìm được sao Bắc Cực thì các hướng đông, tây, nam, bắc cũng dễ xác định, vì sao Bắc Cực luôn nằm ở phương Bắc.

Sao Bắc Cực có một đặc điểm rất thú vị. Buổi tối, ta thấy các ngôi sao khác đều mọc từ phía đông và lặn về phía tây. Riêng sao Bắc Cực giống như một vị đại nguyên soái vững vàng trong trướng trung quân, hầu như bất động. Nếu quan sát kỹ hơn, ta còn thấy các ngôi sao khác đều quay quanh sao Bắc Cực. Vì sao lại như vậy?

Thực ra, việc các ngôi sao mọc từ phía đông và lặn xuống phía tây là do Trái Đất tự quay. Trái Đất không ngừng quay từ tây sang đông quanh một trục tưởng tượng, nhờ đó sinh ra ngày và đêm, đồng thời tạo cảm giác các sao mọc từ phía đông rồi lặn về phía tây. Nếu kéo dài vô hạn trục tự quay tưởng tượng này của Trái Đất, nó sẽ cắt bầu trời tại hai điểm. Một điểm ở phương trời cực Bắc của Trái Đất gọi là cực bầu trời Bắc, tương ứng với phương chính Bắc; điểm còn lại ở phương trời cực Nam gọi là cực bầu trời Nam, tương ứng với phương chính Nam. Sao Bắc Cực cách cực bầu trời Bắc chưa đến 1 độ. Vì vậy, hướng về phía ngôi sao này gần như là hướng bắc. Do Trái Đất tự quay, khi nhìn lên bầu trời, ta thấy các sao quay quanh sao Bắc Cực. Sao Bắc Cực nằm rất gần cực bầu trời Bắc nên trông như bất động, còn các sao khác quay quanh nó. Thực ra sao Bắc Cực không trùng hoàn toàn với cực bầu trời Bắc; nó cũng quay một vòng, chỉ là vòng tròn quá nhỏ nên mắt thường không nhận ra, khiến ta có cảm giác nó luôn đứng yên.

Ở Bắc bán cầu, sao Bắc Cực là công cụ rất tốt để xác định phương hướng trong đêm tối.