Làm thế nào để tìm được sao Bắc Cực?
Sao Bắc Cực là một ngôi sao nổi tiếng, nhiều người đều muốn tìm ra nó. Tìm được sao Bắc Cực tức là tìm được phương chính Bắc. Điều này không chỉ rất hữu ích cho những người làm nghề hàng không, hàng hải, quan trắc, thăm dò địa chất và thường làm việc ngoài trời, mà còn là tri thức cần thiết trong đời sống.
Nhìn lên bầu trời phía bắc, ta có thể thấy hai chòm sao nổi tiếng: chòm Đại Hùng và chòm Tiên Hậu. Hai chòm sao này rất dễ phân biệt. Chòm Đại Hùng có bảy ngôi sao chính: 1. Thiên Khu, 2. Thiên Toàn, 3. Thiên Cơ, 4. Thiên Quyền, 5. Ngọc Hoành, 6. Khai Dương, 7. Diêu Quang. Chúng tạo thành hình giống cái gáo, có người gọi là sao cán gáo, còn thông thường gọi là sao Bắc Đẩu. Chòm Tiên Hậu có năm ngôi sao sáng chủ yếu tạo thành hình chữ W. Hai chòm sao này đều có thể giúp ta tìm thấy sao Bắc Cực.
Vị trí trên bầu trời của chòm Đại Hùng và chòm Tiên Hậu gần như đối xứng nhau qua sao Bắc Cực. Đối với những người sống ở khu vực Bắc bán cầu, vào mùa xuân sau khi trời tối không lâu, sao Bắc Đẩu nằm ở phương đông bắc, còn chòm Tiên Hậu ở phương tây bắc. Khoảng tháng 5 - 6, khi trời vừa tối, sao Bắc Đẩu xuất hiện gần đỉnh đầu, còn chòm Tiên Hậu nằm gần đường chân trời phương chính bắc. Ở những tháng khác, khi chòm Tiên Hậu ở phương đông bắc và gần đỉnh đầu, thì chòm Bắc Đẩu lại ở phía tây bắc, gần đường chân trời chính bắc.
Ở lưu vực Hoàng Hà trở về phía bắc của Trung Quốc, quanh năm bốn mùa đều có thể nhìn thấy hai chòm sao này cùng xuất hiện trên bầu trời. Còn ở lưu vực Trường Giang, khi một chòm sao ở gần đỉnh đầu thì chòm còn lại thường đã nằm dưới đường chân trời phương bắc nên không nhìn thấy được.
Làm thế nào để dùng chòm Đại Hùng tìm sao Bắc Cực? Trước hết phải tìm hai ngôi sao ngoài cùng của phần muôi sao Bắc Đẩu, đó là sao Thiên Khu và Thiên Toàn. Dùng một đường tưởng tượng nối hai sao này lại rồi kéo dài theo hướng sao Thiên Khu, ở vị trí dài gấp năm lần sẽ thấy một ngôi sao khá sáng, đó chính là sao Bắc Cực. Vùng trời ấy chỉ có sao Bắc Cực là sáng nhất, nên rất dễ tìm.
Trong năm ngôi sao chính sáng nhất của chòm Tiên Hậu, có ba sao tương đối sáng. Thuận theo ngôi sao ở giữa của ba sao này đến một ngôi sao nhỏ phía trước, rồi kéo dài khoảng gấp ba lần cự ly ấy, ta có thể tìm thấy vị trí của sao Bắc Cực.
Tìm được sao Bắc Cực tức là tìm được phương chính Bắc, từ đó các phương khác cũng dễ xác định. Khi quay mặt về phương chính Bắc, sau lưng là nam, bên phải là đông, bên trái là tây. Ở nơi nào nhìn thấy sao Bắc Cực cao bao nhiêu so với đường chân trời, độ cao ấy gần tương đương với vĩ độ của nơi đó. Vì thế, biết độ cao của sao Bắc Cực cũng có thể biết được vĩ độ địa lý của vùng quan sát.
