Sự lựa chọn của mẹ

Từ nhỏ, tôi vẫn âm thầm ganh tị với vẻ đẹp của mẹ và những điều mẹ đạt được. Nhưng khi mẹ bị liệt ở tuổi ba mươi mốt vì một khối u xương sống, cuộc đời chúng tôi thay đổi hoàn toàn. Khi ấy tôi mới mười tuổi. Dường như chỉ sau một đêm, sáng thức dậy, mẹ thấy mình bất động trên giường. Tôi còn quá nhỏ để hiểu hết sự mỉa mai của cụm từ “khối u lành tính”, bởi nó chẳng hề lành đối với mẹ tôi.

Trước đó, mẹ là người vui vẻ, thích giao du và thường mời bạn bè đến nhà. Mẹ bỏ hàng giờ làm món thịt nguội, cắm hoa tươi, rồi trong lúc mọi người khiêu vũ rộn ràng, mẹ lại tất bật sắp xếp chỗ ngủ cho những vị khách ở xa. Mẹ rất thích khiêu vũ. Đến giờ tôi vẫn nhớ bộ dạ hội tuyệt đẹp của mẹ: chiếc váy đen và áo buộc dây làm nổi bật mái tóc vàng óng. Ngày mẹ mang về đôi giày cao gót màu đen, tôi cũng háo hức chẳng kém gì mẹ.

Tối hôm ấy, không hề nói quá, trong mắt tôi mẹ là người phụ nữ đẹp nhất thế gian.

Tôi tin mẹ biết làm mọi thứ: chơi tennis, từng đoạt giải thời đại học; may vá, vì mẹ tự may quần áo cho chúng tôi; chụp ảnh, từng thắng một cuộc thi quốc gia; viết lách, từng phụ trách một chuyên mục báo; và nấu ăn, nhất là những món Tây Ban Nha dành cho cha. Khi không còn làm được những điều ấy, mẹ đối diện với bệnh tật bằng đúng lòng can đảm và quyết tâm như trước.

Những từ như “tàn tật”, “vật lý trị liệu” trở thành một phần của thế giới mới lạ mà chúng tôi phải bước vào. Dần dần, tôi học cách chăm sóc mẹ thay vì được mẹ chăm sóc. Việc đẩy xe lăn đưa mẹ vào bếp trở thành thông lệ. Mẹ chỉ tôi cách tỉa cà rốt, khoai tây, cách ướp miếng thịt bò nướng với tỏi tươi, muối và bơ cho thật ngon.

Lần đầu nghe nói mẹ phải dùng gậy, tôi phản đối ngay:

“Con không muốn người mẹ xinh đẹp của con phải dùng gậy đâu!”.

Mẹ chỉ nhẹ nhàng hỏi:

“Vậy con thích mẹ đi bằng gậy, hay không bao giờ đi nữa?”.

Mỗi thành tích của mẹ đều trở thành một sự kiện đáng nhớ với cả hai chúng tôi: dùng được máy đánh chữ điện, lái xe có thiết bị tự động, rồi lấy bằng thạc sĩ qua một chương trình đặc biệt.

Mẹ tìm hiểu mọi thứ về người khuyết tật và lập ra nhóm hỗ trợ mang tên Gia Đình Khuyết Tật. Một ngày nọ, mẹ đưa tôi và các anh đến một buổi họp mặt của hội. Chưa bao giờ tôi thấy nhiều người khuyết tật đến vậy. Trở về, tôi lặng đi và cảm thấy mình vẫn còn may mắn. Nhiều người có hoàn cảnh rất thương tâm. Mẹ còn đưa chúng tôi đến gặp những người bại não, và dần dần chúng tôi không còn bị sốc nữa. Mẹ dạy chúng tôi cách giao tiếp với những người chậm phát triển trí tuệ. Có khi họ còn dễ mến hơn một số người “bình thường” khác. Cha tôi thì luôn yêu thương và đứng bên mẹ.

Vì nghĩ mẹ đã chấp nhận hoàn cảnh bằng tinh thần lạc quan, tỉnh táo, nên tôi hầu như không buồn hay phẫn uất về điều đó. Tôi không thể quên ngày suy nghĩ tự mãn ấy trong tôi vỡ tan. Đó là một buổi tiệc gia đình khi tôi đã là thiếu nữ. Đúng lúc hình ảnh mẹ duyên dáng trong bộ dạ hội và đôi giày cao gót dần phai khỏi ký ức, tôi chợt bắt gặp mẹ ngồi ngoài cuộc vui, mỉm cười nhìn tôi và bạn bè khiêu vũ. Tim tôi thắt lại trước sự tương phản giữa niềm vui ấy và sự tật nguyền của mẹ. Rồi hình ảnh mẹ rạng rỡ khiêu vũ năm xưa bỗng ùa về trong mắt tôi.

Tôi tự hỏi mẹ có cảm nhận giống mình không. Như bị thôi thúc, tôi bước về phía mẹ. Dù môi mẹ đang mỉm cười, tôi nhìn thấy mắt mẹ ngấn lệ. Tôi chạy về phòng, úp mặt vào gối khóc nức nở. Từ giây phút ấy, tôi cảm nhận được sức mạnh tinh thần của mẹ: dám chấp nhận hy sinh những thú vui mình từng yêu quý.

Lớn lên, tôi làm việc trong môi trường cải tạo phạm nhân, và mẹ rất thích giúp đỡ tôi. Mẹ đề nghị dạy sáng tác văn chương cho các học viên của tôi. Khi không thể đến nhà tù nữa, mẹ vẫn thường xuyên viết thư cho họ. Một ngày nọ, mẹ nhờ tôi gửi thư cho một tù nhân tên Waymon. Linh cảm rằng mình sắp hiểu thêm điều gì đó về mẹ, tôi xin phép đọc lá thư trước. Mẹ đồng ý. Lá thư viết:

“Ông Waymon thân mến!

Tôi đã suy nghĩ rất nhiều về lá thư của ông. Ông nói rằng cuộc sống sau những chấn song sắt thật khắc nghiệt. Tôi hoàn toàn thông cảm. Nhưng khi ông bảo tôi không thể hình dung cảnh sống bị giam cầm là thế nào, thì tôi phải nói rằng ông đã lầm.

Waymon ạ, trên đời có nhiều kiểu tự do và nhiều dạng ngục tù. Đôi khi chính chúng ta tự tạo ra nhà tù cho mình.

Ở tuổi ba mươi mốt, tôi bỗng mất khả năng đi lại. Tôi có cảm giác như mặt đất sụp xuống dưới chân. Tôi cứ nghĩ suốt phần đời còn lại mình sẽ bị giam trong cơ thể này, không còn tự do đi lại, khiêu vũ hay ôm các con vào lòng nữa.

Phải rất vất vả tôi mới chấp nhận hoàn cảnh, cố không chìm trong buồn tủi. Biết bao lần tôi tự hỏi cuộc đời này có còn đáng sống không. Hai chữ ‘tù đày’ cứ ám ảnh tôi, và tôi tuyệt vọng vì những điều quan trọng nhất đã mất.

Nhưng rồi một ngày, tôi nhận ra mình vẫn còn quyền lựa chọn. Nên cười hay khóc khi gặp các con? Sẽ trở thành một người mẹ mẫu mực hay một người mẹ đã chết héo trong tâm tưởng chúng? Nên nguyền rủa hay cầu xin Thượng Đế ban cho sức mạnh từ niềm tin?

Tôi quyết định rằng chừng nào còn sống, tôi vẫn phải nỗ lực, phải hành động tích cực và mở rộng biên giới tinh thần để bù lại những giới hạn của thân thể.

Có nhiều dạng tự do, Waymon ạ. Khi mất một tự do này, ta chỉ cần tìm một tự do khác.

Ông có thể nhìn bầu trời u ám hoặc nhìn chân trời tươi sáng qua những chấn song. Ông có thể trở thành tấm gương cho lớp trẻ, hoặc để mình hòa lẫn vào những kẻ xấu. Ở một phương diện nào đó, tôi và ông đều cùng chung một cảnh ngộ, ông Waymon ạ!”.

Đọc xong, tôi mới hiểu những điều trước kia tôi vẫn coi là hiển nhiên nay đã trở thành nguồn động viên bí ẩn và mạnh mẽ đến nhường nào.