Xuất xứ của kí hiệu bốn phép tính số học +, -, x, ÷ và dấu = ở đâu?
Mọi người đều rất quen thuộc với bốn phép tính số học và dấu bằng. Nhưng bạn có biết lai lịch của các ký hiệu này không?
Vào thời xa xưa, ở Hy Lạp và Ấn Độ, người ta thường viết các số cạnh nhau để biểu diễn phép cộng. Ví dụ 3 + 1/4 sẽ viết là 31/4. Ngày nay, ta còn thấy dấu vết của cách viết này khi viết hỗn số. Họ cũng viết hai số cách xa nhau một khoảng để biểu diễn phép trừ, ví dụ viết 6 1/5 là để biểu diễn 6 - 1/5.
Vào thời Trung cổ, thương nghiệp châu Âu rất phát đạt. Một số thương nhân thường đánh dấu “+” trên các thùng hàng để biểu thị trọng lượng quá nặng, còn vẽ dấu “-” để chỉ thùng nhẹ và không đủ trọng lượng. Thời Phục hưng ở Italia, Leonardo da Vinci đã ghi các dấu “+” và “-” lên tác phẩm của mình. Năm 1489, một người Đức tên Wideman chính thức dùng ký hiệu “+” và “-” để biểu diễn phép cộng và phép trừ trong tác phẩm của mình. Về sau, nhờ nhà toán học Pháp Viete tích cực tuyên truyền và cổ vũ, hai ký hiệu này mới được phổ cập, và đến năm 1603 mới được mọi người thừa nhận rộng rãi.
Ở Trung Quốc thời xưa, người ta dùng thẻ tính và bàn tính để tiến hành các phép cộng, trừ, nhân, chia nhưng chưa đặt ra ký hiệu chuyên môn cho các phép tính. Hãy lấy đẳng thức “Lý Thiện Lan” nổi tiếng của nhà toán học Lý Thiện Lan làm ví dụ. Lý Thiện Lan dùng ký hiệu “⊥” để biểu diễn dấu “+” và chữ T để biểu diễn dấu “-”. Nhưng trong các sách toán xuất bản vào cuối đời Thanh, người ta vẫn thường dùng cách mô tả thay cho ký hiệu. Sau Cách mạng Tân Hợi, các ký hiệu như ngày nay mới được sử dụng.
Còn việc sử dụng dấu x và dấu ÷ thì phải muộn hơn khoảng 300 năm. Năm 1631, William Oughtred là người đầu tiên dùng dấu “x” để biểu diễn phép nhân; về sau ký hiệu này mới được sử dụng phổ biến cho đến ngày nay.
Vào thời Trung cổ, toán học ở các nước Ả Rập tương đối phát triển. Nhà toán học lớn Watmet đã dùng ký hiệu “3/4” để biểu diễn phép chia 3 cho 4. Nhiều người cho rằng cách viết phân số ngày nay bắt nguồn từ đó. Mãi đến năm 1630, dấu “÷” mới xuất hiện để biểu diễn phép chia.
Ngày nay, ở đa số quốc gia, người ta dùng ký hiệu “+” và “-” để biểu diễn phép cộng và phép trừ. Còn dấu “x” và dấu “÷” không phải ở đâu cũng dùng phổ biến; nhiều nước dùng dấu “.” thay cho dấu “x” và dấu “:” thay cho dấu ÷.
Còn dấu “=” ra đời từ bao giờ và ở đâu? Người Babylon và Ai Cập từng dùng các ký hiệu khác nhau để biểu diễn sự bằng nhau. Còn dấu “=” được sử dụng sớm nhất trong tác phẩm “Hòn đá mài trí tuệ” của Reked. Tuy vậy, mãi đến thế kỷ XVIII dấu “=” mới được phổ biến rộng rãi.
