Khi kiểm tra thấy dương tính thì có phải đã mắc bệnh ung thư?

Ở những nước có hệ thống y tế phát triển, người ta thường tổ chức kiểm tra định kỳ để phát hiện sớm bệnh ung thư. Nhưng nếu kết quả kiểm tra cho phản ứng dương tính, liệu người đó có chắc chắn mắc ung thư không?

Thực ra, trong mọi đợt kiểm tra đều có thể xảy ra sai lệch. Có hai loại sai lệch thường gặp. Loại thứ nhất là người được kiểm tra thực tế không có bệnh nhưng kết quả lại báo có bệnh, gọi là dương tính giả. Loại thứ hai là người thực tế có bệnh nhưng kết quả lại báo không có bệnh, gọi là âm tính giả.

Vì vậy, một người có kết quả dương tính có thể thật sự mắc bệnh, nhưng cũng có thể chỉ rơi vào trường hợp dương tính giả. Tương tự, người có kết quả âm tính có thể thật sự không mắc bệnh, hoặc cũng có thể đã mắc bệnh nhưng xét nghiệm chưa phát hiện được.

Vậy khả năng sai lệch lớn đến đâu? Giả sử một cơ sở y tế dùng phương pháp kiểm tra ung thư gan có độ tin cậy 99%, tức xác suất kết luận sai là 1%. Nếu một người có kết quả dương tính, khả năng người đó thật sự mắc bệnh có lớn không?

Theo ước tính trong ví dụ, tỉ lệ mắc ung thư là 0,04%. Nếu kiểm tra một triệu người thì có khoảng 400 người thật sự mắc ung thư và 999.600 người không mắc. Với độ tin cậy 99%, trong 400 người mắc bệnh sẽ có khoảng 396 người cho kết quả dương tính, còn 4 người âm tính.

Nhưng trong 999.600 người không mắc bệnh, vẫn có khoảng 1% bị báo dương tính giả, tức khoảng 9.996 người. Như vậy tổng số người có kết quả dương tính là 396 + 9.996 = 10.392 người, trong đó chỉ có 396 người thật sự mắc ung thư, chiếm khoảng 3,81%.

Điều này cho thấy sai lệch dương tính giả có thể khiến nhận định ban đầu bị phóng đại. Vì vậy, người có kết quả dương tính không nên hoảng sợ ngay. Dù phương pháp kiểm tra có độ tin cậy cao, kết quả dương tính vẫn cần được kiểm tra lại bằng các phương pháp chẩn đoán tiếp theo.