Làm thế nào để việc kiểm tra bệnh định kì ít tốn kém nhất?

Ở một số nước có nền y học tiên tiến, việc kiểm tra định kỳ các bệnh xã hội khá phổ biến. Một phương pháp thường dùng là xét nghiệm máu. Nhờ xét nghiệm máu, người ta có thể phát hiện sớm viêm gan, tả, nhiễm trùng máu và nhiều bệnh khác để chẩn đoán, điều trị kịp thời.

Cách kiểm tra thông thường là nhân viên y tế lấy máu từng người, ghi phiếu, đưa mẫu về cơ quan xét nghiệm rồi thông báo kết quả cho từng người. Cách này hiệu quả nhưng tốn rất nhiều công sức khi số mẫu lớn. Vậy có cách nào tiết kiệm hơn không?

Hãy xét một ví dụ. Trong một thành phố lớn, người ta thu được số lượng mẫu máu rất nhiều trong một đợt kiểm tra định kỳ. Có hai phương án xử lý. Phương án thứ nhất là xét nghiệm từng mẫu riêng lẻ. Phương án thứ hai là chia mẫu thành từng nhóm, mỗi nhóm 100 mẫu, lấy một ít máu từ mỗi mẫu trộn lại rồi xét nghiệm mẫu hỗn hợp.

Nếu mẫu hỗn hợp cho kết quả âm tính, có thể kết luận cả 100 mẫu trong nhóm đều không có mầm bệnh. Nếu mẫu hỗn hợp dương tính, trong nhóm đó có ít nhất một mẫu có mầm bệnh, khi đó mới cần xét nghiệm riêng từng mẫu trong nhóm.

Vậy phương án nào tốt hơn? Nếu dùng phương án thứ nhất, mỗi nhóm 100 mẫu phải xét nghiệm 100 lần. Với phương án thứ hai, có thể chỉ cần một lần xét nghiệm, nhưng nếu mẫu hỗn hợp dương tính thì phải làm tổng cộng 101 lần.

Để so sánh, cần xét số lần xét nghiệm trung bình. Giả sử qua kiểm tra sơ bộ, tỉ lệ viêm gan trung bình là 0,1%, tức khoảng 1 người trong 1.000 người mang bệnh. Với mỗi nhóm 100 mẫu, xác suất nhóm hoàn toàn không có mẫu bệnh khá cao, nên phần lớn nhóm chỉ cần xét nghiệm một lần.

Tính toán cho thấy phương án xét nghiệm gộp có thể tiết kiệm khoảng 89,48% số lần xét nghiệm so với phương án kiểm tra từng mẫu. Nếu số mẫu rất lớn, khoản tiết kiệm chi phí và công sức sẽ càng rõ rệt.

Trong thực tế, nhóm mẫu không nhất thiết phải gồm đúng 100 mẫu. Tùy tỉ lệ mắc bệnh và quy mô mẫu thu được, có thể chia nhóm 50 mẫu, 100 mẫu hoặc 150 mẫu để đạt hiệu quả kinh tế tốt hơn.