Vì sao khi đo góc và đo thời gian lại dùng đơn vị đo theo hệ cơ số 60?

Đơn vị đo thời gian là giờ, đơn vị đo góc là độ; nhìn bề ngoài, chúng không có mối liên hệ gì với nhau. Vậy tại sao chúng lại được chia thành những đơn vị nhỏ có tên gọi giống nhau là phút và giây? Tại sao chúng lại cùng sử dụng hệ đếm cơ số 60?

Nghiên cứu kỹ hơn một chút, ta sẽ thấy hai loại đơn vị đo lường này thực ra có mối liên hệ rất mật thiết. Ngay từ thời cổ đại, do nhu cầu lao động sản xuất, con người phải nghiên cứu thiên văn và đặt ra lịch pháp, vì vậy tự nhiên tiếp xúc với việc đo góc và đo thời gian. Khi nghiên cứu sự thay đổi ngày đêm, người ta phải quan sát chuyển động tự quay của Trái đất. Rõ ràng, góc của chuyển động tự quay và thời gian có quan hệ chặt chẽ với nhau. Vì trong lịch pháp cần độ chính xác cao, trong khi đơn vị “giờ” và đơn vị “độ” đều khá lớn, nên người ta phải tìm các đơn vị nhỏ hơn. Các đơn vị nhỏ hơn để đo thời gian và góc cần có một tính chất chung: đơn vị nhỏ này phải có bội số là 1/2, 1/3, 1/4, 1/5, 1/6. Nếu lấy 1/60 làm đơn vị thì hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu đó. Ví dụ, 1/2 chính là 30 lần của 1/60, 1/3 là 20 lần của 1/60, 1/4 là 15 lần của 1/60...

Trong toán học, người ta chọn đơn vị 1/60 gọi là “phút”, ký hiệu “,” khi đo góc và ph hoặc min khi đo thời gian. Đơn vị 1/60 của phút được gọi là “giây”, ký hiệu “,,” khi đo góc và s khi đo thời gian. Thời gian và góc đều lấy phút, giây làm các đơn vị nhỏ là vì thế.

Dùng các đơn vị theo hệ đếm cơ số 60 trong nhiều trường hợp cũng rất thuận tiện. Ví dụ, số 1/3 nếu dùng hệ đếm thập phân thì phải biểu diễn thành một số lẻ vô hạn, trong khi dùng hệ đếm cơ số 60 lại có thể biểu diễn bằng một số nguyên.

Hệ đếm cơ số 60 đã được các nhà khoa học trên thế giới sử dụng trong thiên văn và lịch pháp, đồng thời vẫn được duy trì cho đến ngày nay.